Mersin Kent Belleği Ofisi’nden Tarihi Arşiv Çalışması

Mersin Kent Belleği Ofisi, kentin yakın tarihine ışık tutan yazılı ve görsel kaynakları koruma altına almak amacıyla yürüttüğü çalışmalar kapsamında yerel basın arşivlerini dijital ortama taşımayı sürdürüyor. Mersin Büyükşehir Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı bünyesinde faaliyet gösteren ofis tarafından yürütülen çalışma kapsamında, Tarsus Yeni Ses Gazetesi’nin 1969-2011 yılları arasında yayımlanan nüshaları taranarak dijital arşive aktarılıyor. Yaklaşık yarım asırlık bir döneme yayılan gazete arşivi sayesinde Mersin ve Tarsus’un geçmişine ilişkin önemli haber, ilan, duyuru, fotoğraf ve diğer yazılı materyallerin gelecek kuşaklara ulaştırılması hedefleniyor.

Tarsus’un Gazete Hafızası Dijital Ortama Taşınıyor

Mersin Kent Belleği Ofisi tarafından gerçekleştirilen dijitalleştirme çalışmaları, kentin yakın tarihinin korunması açısından dikkat çeken arşiv faaliyetleri arasında yer alıyor. Bu kapsamda Tarsus Yeni Ses Gazetesi’nin 1969-2011 yılları arasındaki nüshaları tek tek taranarak dijital ortamda kayıt altına alınıyor. Böylece yıllar boyunca fiziksel olarak saklanan gazete sayfalarının yalnızca mevcut haliyle korunması değil, aynı zamanda daha kolay erişilebilir ve uzun süre muhafaza edilebilir bir arşiv yapısına kavuşturulması amaçlanıyor.

Yerel gazeteler, yayımlandıkları dönemin yalnızca gündemini yansıtan yayınlar olmaktan öte, kentlerin sosyal ve kültürel gelişimini takip edebilmek açısından da önemli kaynaklar arasında bulunuyor. Tarsus Yeni Ses Gazetesi’nin uzun yıllara yayılan arşivinde de dönemin günlük yaşamından yerel gelişmelere, toplumsal olaylardan ekonomik hareketliliğe kadar çok sayıda başlık bulunuyor. Gazetelerde yayımlanan haberlerin yanı sıra ilanlar, duyurular, fotoğraflar ve çeşitli yazılı içerikler de geçmiş dönemlerin sosyal yapısına ilişkin izler taşıyor.

Bu nedenle yürütülen çalışma, yalnızca eski gazete sayfalarının bilgisayar ortamına aktarılmasından ibaret görülmüyor. Dijitalleştirilen her nüsha, aynı zamanda Tarsus ve Mersin’in yakın tarihine ilişkin bir belge niteliği taşıyor. Yıllar içerisinde kentte yaşanan değişimlerin, gelişen mahallelerin, değişen yaşam biçimlerinin ve toplumsal dönüşümlerin izleri gazete sayfaları üzerinden takip edilebiliyor.

Yıpranma Riski Bulunan Belgeler Koruma Altına Alınıyor

Basılı gazete ve benzeri tarihi materyallerin zaman içerisinde fiziksel olarak yıpranması, arşiv çalışmalarının önemini daha da artırıyor. Kağıt üzerinde bulunan belgeler; nem, hava şartları ve geçen yılların etkisiyle zarar görebiliyor. Bazı nüshaların kaybolması ya da erişilemez hale gelmesi ise geçmişe ilişkin önemli bilgilerin de yok olması anlamına geliyor.

Mersin Kent Belleği Ofisi tarafından yürütülen dijital arşiv çalışması, bu risklerin azaltılmasına yönelik önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Gazete nüshaları taranarak dijital ortama aktarılırken, elde edilen kayıtların uygun koşullarda saklanmasına da önem veriliyor. Böylece fiziksel gazete nüshalarının zarar görmesi halinde dahi içeriklerin dijital kopyalar üzerinden korunabilmesi amaçlanıyor.

Çalışmalar kapsamında materyaller tarama işleminden geçiriliyor ve dijital arşivleme sürecine dahil ediliyor. Kullanılan teknolojik altyapı sayesinde gazete sayfalarının daha uzun süre korunabilecek bir dijital kayıt haline getirilmesi hedefleniyor. Arşivleme sürecinde özel programlar ve ekipmanlardan yararlanılırken, oluşturulan dijital veriler NAS disk gibi depolama sistemlerinde muhafaza ediliyor.

Gazete Sayfaları Kentin Geçmişine Işık Tutuyor

Yerel gazetelerin kent belleği açısından taşıdığı değer, yalnızca yayımlanan haberlerle sınırlı kalmıyor. Gazetelerin sayfalarında yer alan küçük bir ilan, eski bir fotoğraf, dönemin ekonomik koşullarını gösteren bir duyuru ya da kentte yaşanan günlük bir olay, yıllar sonra araştırmacılar için önemli bir tarihsel belgeye dönüşebiliyor.

Tarsus Yeni Ses Gazetesi arşivinin 1969-2011 yıllarını kapsaması da çalışmanın kapsamını genişletiyor. Farklı dönemlere ait nüshaların bir araya getirilmesi, Tarsus’un ve dolaylı olarak Mersin’in yıllar içerisindeki değişiminin izlenmesine imkan sağlıyor. Kentin sosyal hayatında yaşanan dönüşümler, ekonomik gelişmeler ve toplumsal değişimler, dönemin gazete sayfalarındaki içerikler üzerinden incelenebiliyor.

Bu yönüyle dijital arşiv çalışmasının gelecekte yapılacak kent tarihi araştırmalarına da kaynak oluşturması bekleniyor. Gazete arşivlerinin araştırmacıların yanı sıra kentin geçmişini merak eden vatandaşların kullanımına açılmasıyla, geçmiş dönemlere ait bilgi ve belgelerin daha geniş bir kesime ulaştırılması hedefleniyor.

Mersin Kent Belleği Daha Geniş Bir Arşivle Oluşturuluyor

Mersin Kent Belleği Ofisinin çalışmaları yalnızca yerel gazete arşivlerinin dijitalleştirilmesiyle sınırlı tutulmuyor. Ofis tarafından kentin yazılı, görsel ve sözlü hafızasını bir bütün olarak korumaya yönelik çalışmalar da yürütülüyor. Gazete ve dergilerin yanı sıra fotoğraflar, haritalar, efemera ve eski evraklar gibi kentin geçmişine ilişkin farklı materyaller de arşiv çalışmaları kapsamında değerlendiriliyor.

Kent belleğinin oluşturulmasında farklı kaynakların bir arada değerlendirilmesi, geçmişin daha kapsamlı şekilde anlaşılmasına katkı sağlıyor. Bir dönem kullanılan bir yapıdan eski bir kent fotoğrafına, geçmişte yayımlanmış bir gazete haberinden kişisel bir belgeye kadar farklı materyaller, Mersin’in geçirdiği dönüşümün farklı yönlerini ortaya koyabiliyor.

Bu anlayış doğrultusunda yürütülen çalışmalarla kentin yalnızca fiziksel yapılar üzerinden değil, aynı zamanda toplumsal deneyimleri ve kültürel birikimi üzerinden de kayıt altına alınması amaçlanıyor. Çünkü kentlerin geçmişini oluşturan unsurlar arasında binalar, caddeler ve meydanların yanı sıra o kentte yaşayan insanların anıları, deneyimleri ve tanıklıkları da bulunuyor.

Mersinlilerin Tanıklıkları Sözlü Tarih Çalışmalarıyla Kayıt Altında

Kent belleğinin önemli unsurlarından biri de yazılı kaynaklarda yer almayan kişisel tanıklıklar. Mersin Kent Belleği Ofisi bu nedenle sözlü tarih çalışmalarına da ayrı bir önem veriyor. Mersin’de doğmuş, yaşamış veya kentin gelişimine katkı sağlamış kişilerle gerçekleştirilen görüşmeler, profesyonel ekipmanlarla kayıt altına alınıyor.

Gerçekleştirilen görüşmelerin daha sonra deşifre edilmesiyle elde edilen bilgiler de kent tarihi açısından kullanılabilecek bir arşiv malzemesine dönüştürülüyor. Bu çalışmaların ilerleyen süreçte kitap ve belgesel serileri şeklinde değerlendirilmesi hedefleniyor. Böylece kişilerin bireysel yaşam öykülerinin ve geçmişe ilişkin tanıklıklarının da kentin ortak hafızasının bir parçası olarak korunması amaçlanıyor.

Sözlü tarih çalışmaları, özellikle geçmişte yaşanan ancak yazılı belgelere yeterince yansımayan olayların ve değişimlerin anlaşılması açısından önem taşıyor. Bir kentin dönüşümüne doğrudan tanıklık eden kişilerin anlatımları, gazete ve resmi belgeler gibi yazılı kaynakları tamamlayan bilgiler sunabiliyor.

Akça: “Mersin’in Kültürel ve Sosyolojik Geçmişini Kayıt Altına Alıyoruz”

Mersin Büyükşehir Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı Kent Katılımı ve Sivil Toplum ile İlişkiler Şube Müdürü Başar Akça, Mersin Kent Belleği Ofisi’nin Mersin’e Değer Katanlar Kurulu (MEDEKA) bünyesindeki önemli çalışmalardan biri olduğunu belirtti.

Ofisin çalışmalarının MEDEKA’nın alt kurullarından Kent Tarihi Araştırmaları Kurulunun önerisi doğrultusunda başladığını aktaran Akça, temel hedefin Mersin’in sahip olduğu kültürel ve sosyolojik geçmişi araştırmak, tasnif etmek, kayıt altına almak ve dijitalleştirerek gelecek kuşaklara aktarmak olduğunu ifade etti.

Akça, “Bu anlamda özellikle Mersin’in yakın dönemine tanıklık edecek her türlü hatıraları; gerek birinci ağızdan, gerek anlatılardan, gerekse de kaynaklardan tarayarak kendi arşivlerimize kaydediyoruz” diyerek yürütülen çalışmaların kapsamına dikkat çekti. Oluşturulan arşivin ilerleyen süreçte Mersin’de yaşayanların ve ulusal ölçekte Mersin hakkında araştırma yapmak isteyenlerin kullanımına sunulmasının hedeflendiğini belirtti.

Başar Akça, sözlü tarih çalışmalarının da devam ettiğini belirterek, “Sözlü tarih çalışmalarından elde ettiğimiz verileri deşifre yöntemleriyle kayıt altına alıyoruz” ifadelerini kullandı. Mersin ve ilçelerini kapsayacak şekilde kent tarihi ve belleği açısından önem taşıyan konularda uzman tarihçiler ve dönemin gerçek tanıklarıyla görüşmeler gerçekleştirildiğini aktaran Akça, bu görüşmelerin tam kayıtlarının alınarak dijitalleştirildiğini söyledi.

Akça ayrıca Kent Belleği Ofisi’nin çalışmalarının arşiv ve sözlü tarih faaliyetleriyle sınırlı olmadığını belirterek, sempozyum, çalıştay, panel ve atölye çalışmaları gibi farklı etkinliklerle de kent tarihine katkı sunmaya devam ettiklerini ifade etti.

Sümer: “Gazeteleri Dijitale Aktararak Kentin Hafızasını Gelecek Nesillere Aktarıyoruz”

Mersin Kent Belleği Ofisi’nde tarihçi olarak görev yapan Alkım Sümer de yürütülen arşiv çalışmalarının kent kültürü açısından önemine dikkat çekti. Sümer, ofiste tarihçi ve arkeologlardan oluşan ekiplerle özellikle kent kültürüne ilişkin çeşitli çalışmalar gerçekleştirdiklerini belirtti.

Eski gazetelerin dijital ortama aktarılmasının kent kültürü açısından önemli bir çalışma olduğunu ifade eden Sümer, Mersin’in görece genç bir kent olmasına karşın ilçelerinin çok daha köklü geçmişlere sahip olduğunu söyledi. Bu noktada Tarsus’un uzun yıllara yayılan gazete arşivlerinin önemli bir kaynak niteliğinde olduğunu vurguladı.

Sümer, eski gazetelerin zaman içerisinde fiziksel olarak zarar görme ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğunu belirterek, “Bunların içerisinde bir yok olma tehdidi var” dedi. Gazete kağıtlarının yıllar boyunca nem ve hava şartlarından etkilenebildiğine dikkat çeken Sümer, dijitalleştirme sayesinde bu materyallerin daha sağlıklı ve uzun süre korunabilir hale getirildiğini ifade etti.

Çalışmaların yalnızca Tarsus ile sınırlı kalmayacağını belirten Alkım Sümer, diğer ilçelerde de benzer arşiv çalışmalarının devam edeceğini söyledi. Böylece Mersin’in farklı bölgelerine ait yazılı ve görsel kaynakların da zaman içerisinde kent belleği arşivine kazandırılması amaçlanıyor.

Arşivleme Sürecinde Özel Teknolojik Altyapı Kullanılıyor

Gazetelerin dijital ortama aktarılması belirli bir teknik süreç içerisinde gerçekleştiriliyor. Alkım Sümer, tarama işlemlerinin özel cihazlar ve bilgisayar programları kullanılarak yapıldığını, ardından elde edilen dijital verilerin uygun depolama sistemlerine aktarıldığını belirtti.

Sümer, “Saklama kısmı da çok önemli. NAS diske atıyoruz. Çok sağlıklı bir şekilde depoluyoruz” sözleriyle dijital verilerin korunmasının da en az tarama işlemi kadar önemli olduğuna dikkat çekti. Çalışmalarda görev alan ekiplerin özel programlar ve makineler kullandığını belirten Sümer, bu yöntemle arşiv materyallerinin daha kalıcı ve sağlıklı bir biçimde muhafaza edilmesinin sağlandığını ifade etti.

Dijitalleştirme çalışmalarının yanı sıra gazete nüshalarının fiziksel olarak da korunmasına devam ediliyor. Böylece aynı materyalin hem orijinal basılı hali hem de dijital kopyası geleceğe aktarılmış oluyor. Bu yöntem, olası fiziksel kayıplara karşı da önemli bir güvence oluşturuyor.

Mersin’in Değişimi Kent Tanıklıklarıyla Kayıt Altına Alınıyor

Alkım Sümer, Mersin’in zaman içerisinde küçük bir balıkçı yerleşiminden dünya kentine dönüşen yapısının anlaşılabilmesi için kentte yaşayan insanların tanıklıklarının büyük önem taşıdığını belirtti. Bu nedenle sözlü tarih çalışmalarının kent belleğinin oluşturulmasında önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.

Sümer, gerçekleştirilen sözlü tarih görüşmelerinden elde edilen materyallerin hem dijital ortamda korunacağını hem de oluşturulan müzelerde sergilenmesinin planlandığını aktardı. Geçmişten kalan bazı materyallerin zaman içerisinde kaybolduğunu belirten Sümer, özellikle herhangi bir şekilde kayıt altına alınmamış kişisel tanıklıkların önemli bir kayıp oluşturduğuna dikkat çekti.

“Dinlenecek bir sözü olan, Mersin’in gelişmesine tanıklık etmiş, ama hiçbir şekilde kaydı olmayan insanlar var” diyen Sümer, Kent Belleği Ofisi’nin bu eksiklikleri gidermek amacıyla çalışmalar yürüttüğünü belirtti. Bu kapsamda kent tarihine ilişkin bilgilerin yalnızca mevcut yazılı kaynaklarla değil, doğrudan tanıklıklar ve kişisel arşivlerle de desteklenmesi hedefleniyor.

Sümer ayrıca Kent Belleği Ofisi’nin çalışmalarını Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer’in 2019 yılında başlattığı kent kültürü vizyonunun bir sonucu olarak değerlendirdi. Bu yaklaşım doğrultusunda kentin geçmişine ait farklı materyallerin bulunması, kayıt altına alınması ve gelecek kuşaklara aktarılması için çalışmaların sürdürüldüğünü ifade etti.

Kent Fotoğrafları da Arşivin Önemli Bir Parçası

Kent belleği denildiğinde yalnızca yazılı belgelerin akla gelmediğini belirten Alkım Sümer, eski kent fotoğraflarının da önemli birer tarihsel kaynak olduğunu söyledi. Özellikle bugün bulunmayan, yıkılmış veya zaman içerisinde değişime uğramış yapıların eski fotoğraflarının kentin geçmişini anlamak açısından değer taşıdığına dikkat çekti.

“Kent fotoğrafları, Mersin’e ait yıkılmış, yok olmuş binaların fotoğrafları bir hazinedir” diyen Sümer, bu tür materyallere ulaşmak için çalışmalar yürüttüklerini ifade etti. Kentte yaşayan kişilerin ellerinde bulunan eski fotoğraf, belge ve koleksiyonların da bu anlamda önemli bir kaynak oluşturduğu belirtiliyor.

MEDEKA ve Tarsus’a Değer Katanlar Kurulu (TADEKA) gibi kent dinamiklerinin de çalışmalara katkı sunduğu aktarılırken, vatandaşların ve farklı kişi ya da kurumların sahip oldukları arşivleri paylaşmasının kent belleğinin zenginleşmesine katkı sağladığı ifade ediliyor.

Arşiv Çalışmalarının Gelecek Kuşaklara Katkı Sunması Hedefleniyor

Mersin Kent Belleği Ofisi tarafından sürdürülen çalışmaların uzun vadeli hedefleri arasında, kentin geçmişine ilişkin araştırmaların daha güçlü kaynaklarla yapılabilmesi bulunuyor. Dijital ortamda toplanan gazete arşivleri, sözlü tarih kayıtları, fotoğraflar, haritalar ve diğer belgelerin gelecekte hazırlanacak akademik çalışmalar, kitaplar, belgeseller ve farklı araştırmalar için kaynak oluşturması bekleniyor.

Özellikle geçmiş dönemlere ilişkin fiziksel materyallerin zaman içerisinde yıpranması ve kaybolması dikkate alındığında, dijital arşivlerin oluşturulması kent tarihi açısından kalıcı bir kayıt oluşturuyor. Böylece bugün geçmişe ait bir belge niteliği taşıyan materyallerin, ilerleyen yıllarda da araştırılabilir durumda olması sağlanıyor.

Tarsus Yeni Ses Gazetesi’nin 1969-2011 yılları arasındaki nüshalarının dijitalleştirilmesi de bu geniş kapsamlı kent belleği çalışmalarının önemli ayaklarından biri olarak öne çıkıyor. Yaklaşık yarım asırlık dönemi kapsayan arşivin korunması, Tarsus’un yanı sıra Mersin’in yakın geçmişinin farklı yönleriyle incelenebilmesine imkan sağlayacak bir kaynak oluşturuyor.

Mersin’in Geçmişi Dijital Hafızada Yaşatılıyor

Mersin Kent Belleği Ofisinin yürüttüğü çalışmalarla kentin geçmişine ait farklı kaynakların bir araya getirilmesi ve geleceğe aktarılması amaçlanıyor. Yerel gazete arşivlerinin dijitalleştirilmesinden sözlü tarih görüşmelerine, eski kent fotoğraflarından haritalara ve kişisel arşivlere kadar uzanan çalışmalar, Mersin’in ortak hafızasının daha kapsamlı biçimde korunmasına katkı sunuyor.

Geçmişte yayımlanmış bir gazete sayfası bugün için eski bir belge olarak görülse de içerdiği bilgiler kentin geçirdiği değişimi anlamak açısından önemli veriler barındırıyor. Bu nedenle Tarsus Yeni Ses Gazetesi arşivinin dijitalleştirilmesi, yalnızca eski gazetelerin korunması değil, aynı zamanda geçmiş dönemlerin sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamının kayıt altına alınması anlamına geliyor.

Çalışmaların farklı ilçelerdeki arşivleri de kapsayacak şekilde sürdürülmesiyle Mersin’in kent belleğinin daha geniş bir kaynak havuzuna dönüştürülmesi hedefleniyor. Kentte yaşayanların sahip olduğu eski belgeler, fotoğraflar ve diğer materyallerin de bu sürece dahil edilmesiyle ortak hafızanın güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Bu kapsamda Mersin Kent Belleği Ofisi, geçmişten kalan belgeleri koruyarak yalnızca bugünün değil, geleceğin Mersin’ine de kaynak oluşturuyor. Dijital arşive aktarılan gazete sayfaları, kayda alınan sözlü tarih anlatıları ve koruma altına alınan fotoğraf ve belgeler sayesinde kentin geçmişinin gelecek kuşaklar tarafından daha ayrıntılı biçimde incelenebilmesinin önü açılıyor.

Mersin’in yakın tarihine ilişkin arşivlerin korunması, kentin geçmişini anlamanın yanı sıra bugün yaşanan değişimin de daha doğru okunmasına katkı sağlıyor. Bu yönüyle sürdürülen çalışmalar, geçmiş ile gelecek arasında bir bağ kurarken, Mersin’in kültürel mirasının ve ortak kent hafızasının gelecek yıllara taşınmasına yönelik önemli bir arşiv çalışması olarak dikkat çekiyor.